देउवाको मौनता: कांग्रेसको चुनावी रणनीतिमा अनिश्चय

काठमाडौं — नेपाली कांग्रेसका निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाको मौनता अहिले राजनीतिक वृत्तमा व्यापक चर्चा बटुलिरहेको छ। ६ दशक लामो सक्रिय राजनीतिमा सधैं विवाद र चर्चा केन्द्रमा रहँदै आएका देउवा, आगामी २१ फागुनको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको संघारमा भने महाराजगन्जस्थित आफ्नै निवासको पर्खालभित्र सीमित छन्।

पार्टीभित्र नयाँ पुस्ताले नेतृत्वको अस्तित्वका लागि संघर्ष गरिरहेका बेला र देशभर चुनावी अभियान तीव्रता पाउँदै गर्दा पनि देउवाको असामान्य मौनतालाई धेरैले अर्थपूर्ण रूपमा हेरेका छन्। स्वास्थ्य कारण नभई, उनको निष्क्रियता राजनीतिक हैसियतको अन्योल र कानुनी लडाइँ को परिणाम भएको विश्लेषण गरिएको छ।

निर्वाचन आयोगले २ माघमा विशेष महाधिवेशन र त्यसबाट निर्वाचित नयाँ सभापति गगनकुमार थापालाई मान्यता दिएपछि देउवा पक्ष रक्षात्मक बनेको देखिन्छ। आयोगको निर्णयविरुद्ध देउवा सर्वोच्च अदालत पुगेका छन्। अदालतमा मुद्दा विचाराधीन भएकाले आफ्नो औपचारिक हैसियत के हुने भन्ने प्राविधिक प्रश्नले उनलाई चुनावी मैदानमा जाने बाटो रोकिरहेको देखिन्छ।

कांग्रेसका निवर्तमान प्रचार विभाग प्रमुख मीन विश्वकर्मा का अनुसार, हैसियतको स्पष्टता नभएसम्म देउवा सार्वजनिक रूपमा देखिनु सम्भावना न्यून छ।

“अदालतले आधिकारिकताको निरूपण नगरेसम्म उहाँ कुन हैसियतमा प्रचारमा जाने भन्ने प्राविधिक प्रश्न छ,” विश्वकर्माले भने।

यद्यपि, देउवाले निवासमै बसेर निकटस्थहरूसँग परामर्श गर्ने र उम्मेदवारहरूलाई टेलिफोनमार्फत हौसला दिने काम भने गरिरहेका छन्।

आन्तरिक तिक्तता र असन्तुष्टि

देउवाका निकट स्रोतहरूका अनुसार उनी आफूलाई अपमानित ढंगले नेतृत्वबाट हटाइएको महसुस गरिरहेका छन्। १५औँ महाधिवेशनबाट ससम्मान बिदा लिने तयारीमा रहेका बेला विशेष महाधिवेशनमार्फत जबर्जस्ती हटाइएको बुझाइ देउवाको छ।

“मेरो अनुहारै हेर्न नचाहनेहरूले पार्टी हातमा लिए, अब म कुन आधारमा भोट माग्न हिँड्ने?”

विशेष गरी ‘जेनजी’ आन्दोलनका क्रममा आफूमाथि भएको दुर्व्यवहार र पार्टीकै साथीहरूको भूमिकालाई लिएर उनी मर्माहत देखिन्छन्।

विशेष महाधिवेशनपछि नयाँ सभापति गगनकुमार थापा र देउवाबीचको संवाद करिब टुटेको छ। देउवाले थापालाई न त बधाई दिएका छन्, न त सहकार्यको हात बढाएका छन्। बरु, उनी एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँग संवादमा रहेको स्रोतले दाबी गरेको छ। संसद् पुनःस्थापना जस्ता कतिपय मुद्दामा देउवा र ओली एउटै पंक्तिमा उभिनुले राजनीतिमा नयाँ समीकरणको संकेत दिएको छ।

सामाजिक सञ्जालमा पुरानो पहिचान कायम

सार्वजनिक कार्यक्रममा उपस्थित नभए पनि देउवाले सामाजिक सञ्जालमा अझै आफ्नो पुरानो पहिचान कायम राखेका छन्। फेसबुक र एक्स (ट्विटर) मा उनले आफूलाई ‘सभापति’कै रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन्, जबकि पार्टीको आधिकारिक वेबसाइटबाट उनको नाम हटिसकेको छ।

यस पटक उनी डडेल्धुराबाट उम्मेदवार छैनन्। अन्तिम पटक चुनाव लड्ने इच्छा भए तापनि पार्टीभित्रको आन्तरिक दबाब र कानुनी जटिलताका कारण सचिवालयमार्फत उम्मेदवार नबन्ने घोषणा गरेका थिए।

मौनताको चुनावी असर

देउवाको मौनताले कांग्रेसको चुनावी अंकगणितमा असर पर्ने भन्दै पार्टीभित्र एक तह चिन्तित छ। पार्टी प्रवक्ता देवराज चालिसे भने देउवाको **‘फेस भ्यालु’**लाई पार्टीले निर्वाचनमा प्रयोग गर्नेमा आशावादी छन्।

“उमेर र स्वास्थ्यले साथ दिएसम्म उहाँले पार्टीलाई जिताउन भूमिका खेल्नुहुनेछ भन्ने हाम्रो विश्वास छ,” उनले भने।

अदालतको फैसला पर्खिरहेका देउवा निर्णायक मोडको प्रतीक्षामा रहेको विश्लेषकहरूले बताउँछन्। ६ दशकको राजनीतिक यात्रामा सधैं ‘फ्रन्टलाइन’मा रहेका देउवा यस पटक आफ्नै दलको चुनावी महासंग्राममा ‘दर्शक’ मात्र बन्ने कि निर्णायक भूमिका खेल्ने, त्यो भने अझै स्पष्ट छैन।