नेपाल संवत् ११४७ सुरु, नेवार समुदायमा म्हः पूजा गरिँदै

काठमाडौं । नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संवत् नेपाल संवत् ११४७ आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ। नेपाल संवत्को नयाँ वर्षका अवसरमा नेवार समुदायले विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम, र्‍याली तथा शुभकामना आदानप्रदान गर्दै नयाँ वर्ष मनाइरहेका छन्। यसै अवसरमा नेवार समुदायले आज म्हः (आत्म) पूजा पनि गर्दैछन्।

नेपाल संवत्लाई नेवार समुदायले नयाँ वर्षका रूपमा विशेष महत्त्वका साथ मनाउँदै आएका छन्। राष्ट्रिय विभूति शङ्खधर साख्वाले विक्रम संवत् ९३७ अर्थात् इस्वी संवत् ८८० मा गरिब जनताको ऋणमोचन गरी नेपाल संवत् सुरु गराएको ऐतिहासिक मान्यता छ। गरिब जनतालाई ऋणमुक्त गराएर सामाजिक सेवाको उदाहरण प्रस्तुत गरेको घटनासँग नेपाल संवत्को सुरुवात जोडिएको छ।

इतिहासअनुसार लिच्छविकालीन राजा राघवदेवको शासनकालमा नेपाल संवत् सुरु भएको हो। नेपालकै नामबाट नामकरण गरिएको यो मौलिक संवत् पृथ्वीनारायण शाहको शासनकालसम्म राष्ट्रिय संवत्का रूपमा प्रचलनमा रहेको थियो। लिच्छविकालअघि भने शक संवत् प्रचलनमा रहेको इतिहासमा उल्लेख छ।

नेपाल संवत्लाई राष्ट्रिय मान्यता दिलाउन २००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएदेखि नै विभिन्न तहबाट अभियान सञ्चालन हुँदै आएको थियो। गरिब जनताको ऋणमोचन गराई सामाजिक सेवाको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गर्नुका साथै नेपाल संवत् सञ्चालनमा योगदान पुर्‍याएको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै तत्कालीन प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईले विसं २०५६ मा शङ्खधर साख्वालाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गरेका थिए।

त्यसैगरी, विसं २०६५ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले नेपाल संवत्ले राष्ट्रिय मान्यता पाउने घोषणा गरेका थिए। यसले नेपाल संवत्को ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वलाई थप स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो।

नेपाल संवत्को नयाँ वर्ष काठमाडौं उपत्यकासहित नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेका विभिन्न स्थानमा विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छ। काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, बनेपा, धुलिखेल, बाह्रबिसे तथा दोलखाको भीमेश्वरलगायत क्षेत्रमा सांस्कृतिक र्‍याली, बाजागाजा, शुभकामना आदानप्रदान तथा विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ।

काठमाडौंमा कार्तिक कृष्ण औँसीका दिन पुरानो बहीखाता बन्द गर्ने र नयाँ वर्ष अर्थात् कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन नयाँ बहीखाता सुरु गर्ने परम्परासमेत रहँदै आएको छ। यस परम्पराले व्यापारिक तथा आर्थिक कारोबारमा नयाँ वर्षको सुरुवातलाई विशेष महत्त्व दिएको देखिन्छ।

म्हः (आत्म) पूजा

नेपाल संवत्को नयाँ वर्षको अवसरमा नेवार समुदायले म्हः अर्थात् आत्म पूजा गर्ने परम्परा पनि रहँदै आएको छ। यस पूजामा मानिसले आफ्नै आत्माको पूजा गरी आफू स्वस्थ, सुखी र दीर्घायु होस् भन्ने कामना गर्ने गर्दछन्।

धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार मानिसको आत्मा सबैभन्दा ठूलो र महत्त्वपूर्ण भएकाले यसको पूजा गर्ने परम्परा सुरु भएको हो। आत्मालाई सन्तुष्ट र प्रसन्न राख्न सके देवीदेवता पनि प्रसन्न भई आशीर्वाद दिने तथा मानव जीवन सार्थक हुने धार्मिक विश्वास रहेको उनले बताएका छन्।

म्हः पूजाका क्रममा परिवारका सदस्यहरू एकै स्थानमा बसेर विधिपूर्वक पूजा गर्ने, मण्डप सजाउने, विभिन्न परिकार चढाउने र एकअर्काको सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने चलन छ। यसले आत्मसम्मान, पारिवारिक एकता र सकारात्मक जीवनप्रतिको भावनालाई समेत अभिव्यक्त गर्छ।

प्रतिपदा तिथिका कारण पूजा गर्ने दिनमा भिन्नता

यस वर्ष प्रतिपदा तिथि सोमबार र मंगलबार दुई दिन परेकाले नेपाल संवत्को नयाँ वर्ष तथा म्हः पूजा मनाउने दिनमा केही स्थानमा भिन्नता देखिएको छ। केही स्थानमा सोमबार नै नेपाल संवत्को नयाँ वर्ष मनाइएको छ भने नेवार समुदायका केही समूहले आज म्हः पूजा गर्दैछन्।

नेपाल संवत् र म्हः पूजा नेवार समुदायको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक पहिचानसँग जोडिएका महत्त्वपूर्ण पर्व हुन्। यी पर्वले नेपालको मौलिक इतिहास, सामाजिक सद्भाव, आत्मसम्मान र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा विशेष योगदान पुर्‍याउँदै आएका छन्।