दाङमा व्यावसायिक सयपत्री फूलखेतीको आकर्षण बढ्दै, किसानदेखि सहकारीसम्म सक्रिय

काठमाडौं । तिहार तथा शुभ दीपावलीजस्ता सांस्कृतिक चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा दाङमा व्यावसायिक सयपत्री फूलखेतीप्रति किसानको आकर्षण बढ्दै गएको छ। स्थानीय बजारमा फूल तथा मालाको माग बढ्ने अपेक्षासहित यहाँका किसान, कृषि समूह, सहकारी तथा कृषि फार्महरू व्यावसायिक फूलखेतीमा जुट्न थालेका छन्। यसले स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै फूलमा आत्मनिर्भर बन्ने सम्भावनासमेत बढाएको छ।

कलाकारिता क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान बनाएका दाङको तुलसीपुरका प्रेम विवश घर्ती पनि पछिल्लो समय कृषि क्षेत्रमा सक्रिय भएका छन्। उनले तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–१७ स्थित जिनुवागाउँमा अन्य चार जनासँगको साझेदारीमा सामूहिक रूपमा सयपत्री फूलखेती सुरु गरेका हुन्। सङ्गीत पेसासँगै कृषि क्षेत्रमा पनि जोडिने उद्देश्यले आफूले फूलखेतीबाट नयाँ यात्रा सुरु गरेको उनले बताए।

“कलाकारितामा आबद्ध हुँदाहुँदै अब कृषि क्षेत्रमा पनि सक्रिय हुने सोचले सयपत्री फूलखेतीबाट सुरुआत गरेको हुँ,” घर्तीले भने।

उनीहरूले सुगन्धित कृषि समूहमार्फत पाँच कट्ठा क्षेत्रफलमा ‘कर्म ५५५’ जातको सयपत्री फूल रोपेका छन्। उक्त क्षेत्रमा करिब दुई हजार ४०० बिरुवा लगाइएको छ। फूलखेतीका लागि खेत खन्ने, क्यारी बनाउने, मल्चिङ गर्ने, कालो प्लास्टिक बिछ्याउने तथा विषादी प्रयोग गर्नेलगायतका काममा झन्डै एक लाख रुपैयाँ लगानी भएको सुगन्धित कृषि समूहका संयोजक सुमन गिरीले जानकारी दिए।

समूहले पाँच कट्ठा जमिनबाट करिब १० क्विन्टल सयपत्री फूल उत्पादन हुने अपेक्षा गरेको छ। उत्पादन सुरु नहुँदै तिहारलाई लक्षित गरेर एक क्विन्टलभन्दा बढी फूलको अग्रिम अर्डरसमेत प्राप्त भइसकेको गिरीले बताए। स्थानीय स्तरमा उत्पादन भएका फूल स्थानीय बजारमै खपत गराउने र स्वदेशी उत्पादनको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले खेती गरिएको उनको भनाइ छ।

सहकारीमार्फत पनि व्यावसायिक फूलखेती

व्यक्तिगत तथा सामूहिक प्रयाससँगै दाङमा कृषि सहकारी संस्थाहरू पनि व्यावसायिक सयपत्री फूलखेतीतर्फ आकर्षित भएका छन्। तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–१८ स्थित बिजौरी साना किसान कृषि सहकारी संस्थाले वनकट्टामा एक बिघा जग्गा पाँच वर्षका लागि भाडामा लिएर व्यावसायिक फूलखेती सुरु गरेको छ।

एक हजार २०० सदस्य रहेको उक्त सहकारीका कार्यसमिति सदस्य तथा कर्मचारीसमेत प्रत्यक्ष रूपमा खेतमा खटिएर फूलको स्याहारसुसारमा जुटिरहेका छन्। सहकारीकी अध्यक्ष चित्रा धितालका अनुसार प्रतिकट्ठा वार्षिक दुई हजार रुपैयाँ भाडा तिर्ने गरी जग्गा लिएर सयपत्री फूलखेती गरिएको हो।

खेती सुरु गर्न बीउ खरिद, मल्चिङ, खेत जोताइलगायतका काममा तीन लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइसकेको अध्यक्ष धितालले जानकारी दिइन्। सहकारीले यस खेतीबाट १२ लाखदेखि १६ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

उत्पादित फूलको बजार विस्तारका लागि सहकारीले सामाजिक सञ्जाललाई समेत प्रचारप्रसारको माध्यम बनाएको छ। टिकटक र फेसबुकमार्फत फूलखेती तथा बिक्रीबारे जानकारी सार्वजनिक गरेपछि विभिन्न स्थानबाट फूलको माग आउन थालेको अध्यक्ष धितालले बताइन्। यसले उत्पादनसँगै बजारीकरणमा पनि सहजता थपिएको उनको भनाइ छ।

पहेँलो सयपत्रीको व्यावसायिक उत्पादन र बिक्री

तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–१५ स्थित पहरुवामा सञ्चालित ‘ग्रिनसिटी बहुउद्देश्यीय कृषि, मत्स्य तथा पशुपन्छी फार्म’ले पनि व्यावसायिक रूपमा सयपत्री फूल उत्पादन तथा माला बिक्री सुरु गरेको छ।

फार्मका सञ्चालक आशिष बिसीका अनुसार आधुनिक कृषि प्रणाली र उचित स्याहारसुसारमार्फत आकर्षक पहेँलो तथा सुन्तले रङका ताजा सयपत्री फूल उत्पादन भइरहेका छन्। फार्मले उत्पादित फूल तथा मालालाई थोक र खुद्रा दुवै मूल्यमा बिक्रीका लागि उपलब्ध गराएको छ।

बिसीले तुलसीपुर क्षेत्रमा व्यक्तिगत रूपमा गरिएका साना प्रयासदेखि सहकारी र ठूला कृषि फार्मसम्मको सहभागिताले स्थानीय फूल उत्पादनमा सकारात्मक प्रभाव पारेको बताए। यस्ता व्यावसायिक प्रयासले दाङलाई सयपत्री फूलमा आत्मनिर्भर बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने उनको विश्वास छ।

स्थानीय उत्पादनले बढाउँदै आत्मनिर्भरताको सम्भावना

पछिल्लो समय तिहार तथा अन्य चाडपर्वमा आवश्यक पर्ने फूल र माला बजारमा सहज रूपमा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले दाङका विभिन्न क्षेत्रमा सयपत्री फूलखेती विस्तार हुँदै गएको छ। किसान तथा कृषि समूहले सामूहिक लगानीमा खेती गर्न थालेका छन् भने सहकारी संस्थाहरूले पनि सदस्यको सहभागितामा व्यावसायिक उत्पादनलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्।

यसले स्थानीय स्तरमा रोजगारी तथा आम्दानीका अवसर सिर्जना गर्नुका साथै बाहिरबाट आयात हुने फूलमा निर्भरता घटाउने सम्भावना बढाएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत बजारीकरण गर्न सकिने भएकाले उत्पादकहरूलाई ग्राहकसम्म पुग्न पनि सहज हुँदै गएको छ।

स्थानीय बजारको मागअनुसार उत्पादन विस्तार, गुणस्तरीय बीउको उपलब्धता, प्राविधिक सहयोग र उचित बजारीकरणमा ध्यान दिन सके दाङमा सयपत्री फूलखेती थप व्यावसायिक बन्न सक्ने देखिन्छ।

कला, कृषि समूह, सहकारी र निजी फार्मको संयुक्त प्रयासले दाङमा सयपत्री फूलखेतीप्रति बढाएको आकर्षणले स्थानीय उत्पादन प्रवर्द्धन र स्वदेशी फूलमा आत्मनिर्भर बन्ने अभियानलाई नयाँ सम्भावना दिएको छ।